Mijn buurt Mijn leven

Mijn buurt, mijn leven
Vogelbuurt/IJplein in foto’s en verhalen

Beeld |Tekst |Data |Kaart |Externe links |PDF




foto’s en verhalen uit
de Vogelbuurt/ IJplein

-het verhaal over de totstandkoming.









Rondom de opening
Om de buurt goed te informeren worden
wandelkaart en flyers in de buurt verspreid,
Eigen Haard en het Museum voeren beide PR, in de buurt, maar ook in andere Amsterdamse en landelijke media worden benaderd. Alle mensen die aan de tafel een verhaal hebben verteld, 65 in totaal, worden uitgenodigd voor een opening en ook alle bewoners van Eigen Haard in de buurt. Samen met de genodigden van alle betrokkenen zijn daar circa 150 mensen. Eén van de sprekers is Henk Janissen zelf, die een vlammend betoog houdt over zijn visie op de buurt en de instelling die van bewoners gevraagd wordt anno 2011.

Activiteiten tijdens de expositie
Twee scholen in de buurt doen mee aan een educatief traject. Eerst worden de scholen bezocht met drie verhalentafels in de speelzaal, waar de oudere buurtbewoners met de kinderen hun verhalen delen. Daarna bezoeken deze klassen de expositie.Voor een na-schoolse opvang van een derde school die bezig is met een kunstproject over Noord wordt een speciaal programma gemaakt na schooltijd.Tijdens de expositie wordt nog twee keer een verhalentafel georganiseerd in het museum. Deze verhalen worden op het prikbord in de expositie gehangen.Een groep buurtbewoners die bij buurtrestaurant ‘van Harte’ eten bezoeken de expositie en krijgen een specialeintroductie.

Werkt het?
Wat vinden de buurtbewoners ervan? Komen ze? Klopt het beeld dat de tentoonstelling geeft wel met hun beeld? Hebben foto’s en verhalen hen wat te vertellen, nodigt het hen uit tot aanvulling of doorvertellen, of is de expositie voor hen oninteressant, omdat zij dit allemaal allang weten?De reacties tot nu toe zijn hoopvol: de belangstelling tijdens de opening,de waardering voor de vormgeving, de scheurblaadjes worden driftig afgescheurd en gelezen, extra wandelkaarten voor familie en kenissen worden meegenomen. De kinderen van de scholen èn de dames die op de scholen hun verhalen kwamen vertellen waren allemaal enthousiast, bewoners die in de expositie staan, beginnen ter plekke al verhalen te vertellen, en van het ene verhaal komt het andere…

Buurtbewoners geven aan dat er foto’s en verhalen missen – in de gekozen opzet kan het niet anders. Janissen heeft niet alles in zijn plakboeken vastgelegd en in tien bijeenkomsten zijn niet alle verhalen verteld. De expositie is altijd bedoeld geweest als start, om bewoners van de buurt vroeger en nu te laten zien: dit zijn we, er is veel gebeurd in deze buurt en dit hebben we gedaan om er onze buurt van te maken.

Naast buurtbewoners komen ook andere bezoekers: oud-buurtbewoners, andere mensen uit Noord, mensen die Noord willen leren kennen. Kortom: het project heeft inhoud opgeleverd, betrokkenheid van buurtbewoners en nieuw publiek voor het museum.
Mijn buurt, mijn leven
Een buurt bestaat uit mensen, straten en gebouwen. Straten en gebouwen bepalen het gezicht van de buurt. Mensen zijn het hart, zij brengen de buurt tot leven.


Historische foto’s Henk Janissen

De buurt De Vogelbuurt/IJplein. Een buurt in Amsterdam Noord, vlak achter Amsterdam CS, aan de andere kant van het IJ. Er wonen ongeveer 10.000 mensen en er zijnverschillende bedrijven gevestigd, veel garages. Meer dan de helft van de bewoners is van niet-Nederlandse afkomst, de grootste groep daarvan is van origine Marokkaans. De buurt is en ‘Vogelaarwijk’, een wijk waar de politiek zich zorgen over maakt. Volgens sommige bewoners is dat een vertekend beeld, in elk geval is niemand die er woont of werkt trots op die status. Daardoor is er wel geld om in de buurt projecten te starten die de leefbaarheid in de buurt te verbeteren, de ‘wijkaanpak’.

Een tentoonstelling vóór bewoners
Woningbouwvereniging Eigen Haard is de grootste corporatie in de gebeid. In hun beheerkantoor op het Koekoekspleinwerkt Lydia Wilhelm als wijkbeheerder,zij groeide zelf in de buurt op. Op een dag komt buurtbewoner en oud-actievoerde Henk Janissen langs met een dikke stapel fotoalbums. Gemaakt in de jaren 80 een aantal foto’s van daarvoor. De tijd dat scheepswerf de ADM uit de buurt vertrok, de Vogelbuurt gerenoveerd werd en er nieuwbouw kwam aan het IJ. Foto’s van acties waar Janissen bij betrokken was en foto’s die hij maakte om aan te tonen wat er moest verbeteren in de buurt. Het plan ontstaat om een fototentoonstelling te organiseren op basis van deze foto’s. Niet alleen óver de buurt, ook vóór de buurt. Een culturele invulling van de wijkaanpak.

Naast foto’s ook verhalen
Nancy Wiltink woont ook in Oud-Noord. Ze is dramaturg en verhalenverteller. Ze zoekt een partner om een project van de grond te krijgen dat ze ‘De Verhalentafel’ noemt: mensen aan tafel hun levensverhaal laten delen. Eigen Haard vraagt haar om de fotoexpositie over de buurt uit te breiden met verhalen van de Verhalentafel; om zo het verhaal van de buurt uit te breiden en meer buurtbewoners bij de expositie te betrekken.

Het buurtmuseum ‘De Noord’
Museum de Noord is een klein, nieuw buurtmuseum in de Vogelbuurt. In het voormalige badhuis worden historische tentoonstellingen over Amsterdam-Noord georganiseerd en er wordt werk van kunstenaars uit Noord geëxposeerd. Eigen Haard benadert het museum als derde partner. Het museum is een vrijwilligersorganisatie die per expositie mensen en geld bij elkaar haalt om dit te realiseren. Het bestuur vraagt geld aan bij twee fondsen: Delafonds en het Amsterdams Fonds voor de Kunsten.

Historisch onderzoek
Historisch Centrum Amsterdam Noord – dat óók in de buurt is gevestigd – en historica Nora de Bruijn worden benaderd om de foto’s in te scannen en het historische verhaal bij de foto’s uit te zoeken, in de albums van Janissen staan geen bijschriften.

Verhalentafel: rond de tafel
Er wordt door een timmerbedrijf uit de buurt een houten tafel gemaakt van 1,20 meter in het vierkant. Om met iedereen aan tafel het gesprek over de buurt en hun plek in de buurt te voeren, wordt de tafel voorzien van een uitvergrote kaart van de buurt, waarop met stickers en stift kan worden aangegeven waar de deelnemers wonen en komen in de buurt. De kaart haalt de buurt die buiten is, als het ware naar binnen. Mensen die de tafel zien wijzen op de tafel en wijzen in de lucht naar ‘de pont die daar is’.De tafel komt met de vertelbegeleiders mee en wordt na afloop weer meegenomen. De verhalentafel bakent meteen een plek af in een ruimte waar de verhalenbegeleidster de gastvrouw kan worden.De verhalentafel heeft op plekken in de buurt gestaan, waar mensen vanzelf al samenkomen; bij de bakker, in de weggeefwinkel, bij de inloop-voor-ouderen, bij de plek waar de moeders van de school koffie-ochtenden houden, bij Kabelfabrikant Draka, tieners van vroeger, bij de Marokkaanse buurtvaders, in het buurthuis. Diverse contactpersonen in de buurt hielpen mee om mensen voor de tafels te werven. Dat was zeker nodig, want via open inschrijving kwamen niet veel mensen en zeker niet de oudere of niet-Nederlandse buurtbewoners. Per verhalenbijeenkomst georganiseerd zaten vier tot twaalf mensen rond de tafel.

Het onderliggende verhaal van de buurt
Anne van Delft heeft een werkruimte in Oud-Noord en zij heeft veel ervaring met het begeleiden van verhalengroepen in heel Nederland. Zij wordt benaderd om de verhalenbijeenkomsten op een goede manier op te zetten. Het idee om verschillende mensen in de buurt één keer om tafel te vragen is spannend: vaak is het zo dat er een eerste sessie nodig is om mensen überhaupt tot vertellen te laten komen, pas bij vervolgsessies komen de rijkere verhalen los. Door de expertise van Anne is het mogelijk om de opzet te verbeteren en door de eerste sessies samen te doen, is het mogelijk om uit de berg losse verhaaltjes het onderliggende verhaal te destilleren. De verhalen die aan tafel verteld worden laten een indeling zien van de geschiedenis van de buurt in drie delen:

De klinknageltijd
De tijd van de ADM. De bewoners van de buurt waren vooral arbeiders, langs de rand woonde hoger personeel en zelfs directeuren. Circa 1911-1980.

‘De verhalentafel heeft op een plek of tien gestaan; bij de bakker, in de weggeefwinkel, bij de inloopvoor-ouderen, bij de plek waar de moeders bij elkaar komen van de school, bij Kabelfabrikant Draka, tieners van vroeger, bij de Marokkaanse buurtvaders met aanhang, in het buurthuis. Elke keer werd er op zo’n plek een verhalenbijeenkomst georganiseerd, waar vier tot twaalf mensen rond de tafel zaten.’

De losse schroeventijd
De werf sloot, de oude buurt werd gerenoveerd. De samenstelling van de buurt verandert in korte tijd enorm. In de buurt vond een volksverhuizing plaats. De arbeiders die in de scheepsbouw werkten vertrokken, en de allochtonen kwamen. Zij kenden de geschiedenis van de plek helemaal niet.De jongste tijd is:

De tijd van schakelen – omgaan met veranderingen
Opnieuw worden huizen opgeknapt, dit keer om de buurt te ‘mengen’. Niet meer alleen sociale woningbouw. Er komen duurdere huurwoningen en particulier bezit. Hippe bdrijven vestigen zich, de rafelrand is trendy. Deze ‘ver-yupping’ van de buurt wordt door de buurtbewoners met gemengde gevoelens aangekeken.

Vormgeving expositie
Vormgevers die eerder bij een vorigeexpositie in het museum betrokken waren, wordt benaderd Mijn Buurt Mijn leven in te richten: Saskia de Valk (theatervormgeving) Gilbert Koskamp (architect) en Marieke
Voorsluijs (grafisch vormgever).
Zij komen uit op een concept dat als het ware van buiten naar binnen op de buurt inzoomt:

De Meeuwenlaan vóór Dirk van de Broek
Een plek in de buurt die bewoners ervaren als een centrale plek – is de buitenste schil. Het gezicht van de buurt. Een foto van deze plek is het behang waar de foto’s van Janissen op worden aangebracht, met daarbij toelichtende teksten.

De klinknageltijd
Vijf langere verhalen van mensen die meer dan 30 jaar in de wijk hebben gewoond en foto’s die er zijn uit de tijd van de scheepswerven.

De losse schroeventijd
De foto’s en acties van Janissen gecombineerd met de verhalen van ‘de meidenclub’ Vrouwen die tijdens de jaren tachtig als jongeren de buurt hebben meegemaakt en nu nog steeds regelmatig bij elkaar komen.

De tijd van het schakelen
Een mozaïek van verschillende korte verhalen van de zeer diverse mensen die nu in de Vogelbuurt wonen per thema bij elkaar gezet. Zoals ‘het dorpsgevoel’ of ‘dat maakt deze buurt bijzonder’.

Van een meer dan manshoog uitvergrote kaart van de buurt wordt een ‘buurthuis’ gemaakt: zo zit de buurt in elkaar. Aan de binnenkant van dit buurthuis – het hart van de buurt -worden foto’s aangebracht van tien buurtbewoners, die ook aan de Verhalentafel hebben gezeten. Deze foto’s worden gemaakt door Sandra van Egmond,een fotografe die sinds kort in de buurt woont.

Niet alleen kijken, óók doen
Het museum is niet groot, wie er snel doorheen loopt is in een paar minuten weer buiten. Om bezoekers actief naar de tentoonstelling te laten kijken wordt het volgende bedacht:
De verhalen bestaan eerst alleen als uitgeschreven verslagen van de bijeenkomsten. Deze zijn vervolgens ingedeeld en ingedikt, maar het is veel tekst, dat nodigt niet uit tot lezen. De oplossing is simpel,maar zal een vondst blijken: de verhalen worden afgedrukt op kladblokken die worden opgehangen. Bezoekers kunnen er losse blaadjes afscheuren, om die beter te bekijken of mee naar huis te nemen. De stijl verwijst naar de jaren tachtig: teksten in typletters op ruitjespapier.Het laatste kladblok bevat lege blaadjes, met als titel ‘mijn verhaal’. De expositie eindigt met een prikbord. Typmachines in de jaren tachtig stijl staan klaar om extra verhalen meteen uit te typen en op te hangen.Er zijn stickers gemaakt waar bezoekers hun naam op kunnen schrijven. Ze kunnen die op de kaart van de buurt plakken, op de plek waar hun huis staat of hun lievelingsplek in de buurt .

De portretfoto’s van de bewoners kunnen alleen bekeken worden via ronde gaten in het ‘buurthuis’, zo groot als een gezicht. Daardoor ben je als kijker te zien als één gezicht tussen de bewoners, en zelf moet je door meerdere gaten kijken om alle foto’s in het huisje te kunnen zien.

In de voorruimte staat de verhalentafel met eromheen verschillende rode stoelen en een bestaande audiotour door de buurt van Soundtrackcity is te beluisteren met korte verhaaltjes van meiden van de Meeuw uit 2006. Een (gratis) wandelkaart die bij de pont en in het museum is af te halen nodigt bezoekers uit om de buurt verder te verkennen: de expeditie naar de expositie. Historische informatie krijgt er een plek op, en ‘verborgen plekken’ waar de buurtbewoners het in hun verhalen herhaaldelijk over hebben kan de wandelaar zelf ontdekken.

De volgende mensen werkten mee aan dit project:

Bakkerij Öz Karadeniz (Spreeuwenpark)
Aan tafel: Rietje van Steijnen, Hanneke Tjaberings, Monique Ickenroth , Greet de Schipper, Luc Harings. Eén van hen woont al 50 jaar in de buurt, één nog maar drie jaar en alles wat er tussen zit. Wat hebben zij gemeen? De vraag: waar haal je in de buurt het lekkerste brood.

Ouderkamer Vogelnest (Mussenstraat)
Aan tafel: Fatiha, Driva, Aziza, Dilek,Fatma, Samira, Fatima, Zohra, Rabia, Özlem en Berin. Twee keer per week treffen zij elkaar in de ouderkamer. Een ontmoetingsplek waar vooral moeders van Marokkaanse en
Turkse komaf elkaar onmoeten, koffie drinken
en ervaringen uitwisselen.

Voedselbank van het Leefkringhuis(Kraaienplein)
Aan tafel: Mohammed Elkoudad, Mohammed Faiq ,Omar Bounic, Zekhnin Yamani. Zij zijn de Marokkaanse buurtvaders van de Vogelbuurt.Naast hun werk zetten ze zich in voor de moskee en jongeren in de buurt.

Weggeefwinkel Level-2-give (Spreeuwenpark)
Aan tafel onder andere: Naima, Melina, Eric, Aisha, Nadia, Lia, vrijwilligers die werkenin de level-2-give winkel en mensen die deelnemen aan activiteiten die de winkel
organiseert. Hoda kookt na afloop voor
iedereen aan de Verhalentafel en haar vijf kinderen kwamen die middag ook allemaal even langs.In een weggeefwinkel vindt wat je zelf niet meer nodig hebt de weg naar iemand die het goed kan gebruiken.

Jongerenproductiehuis De Valk (IJplein)
Aan tafel: Jose Doorson, Lydia Wilhelm, Jolanda Pranger, Bankie, allemaal leden van de meidenclub uit de jaren tachtig. Ze komen al jaren niet meer in de Valk bij elkaar, maar wel elke maand bij één van hen thuis.

Ontmoetingscentrum in de Albatros
Aan tafel: Nel Warnaar, Annie Bajmat, Alie vd Berg, Cella Blom en Johan vd Brink,oudere buurtbewoners die op woensdag naar de open inloop komen

Buurtcentrum de Meeuw (Meeuwenlaan)
Aan tafel: Anja Snabel, Peter Arend, Henk Fakkeldij, Mohammed Belkasmi, Wim Hoek,Marieke Dinnessen. Bewoners die actief zijn in het buurtbeheer en nieuwe buurtbewoners

Kabelfabriek Draka (Gedempt Hamerkanaal)
Aan tafel: Pedro Beverwijk, Frans Knuvelder, Dirk Punt, Rob Nansink. (Oud) medewerkers van Draka, zij werken of werkten daar ten minste 25 jaar.

Bakkerij Öz Karadeniz (Spreeuwenpark)
Aan tafel: Rob Malingré van Fa. W. Burger & Zn., Surya Raj Giri van Nepalees Indiaas Restaurant Mt. Everest, Eric Plat van Snackbar het Smikkelhoekje, Emre Yildirim van Bakkerij Öz Karadeniz, Ibrahim Karabacak van Hayat Market. Allen middenstanders uit de buurt

Buurthuis de Meeuw (Meeuwenlaan)
Aan tafel: Magda Blankers, Jetty en Safiera
Noten, Chiquita Weger, Lies Cruden, Yvonne Biervliet, Annemarie Biervliet, IngridBiervliet, Nisha Yasin. Buurtbewoners van Surinaamse komaf die regelmatig in de Meeuw komen en helpen.

Ontwerp en uitvoering expositie:
Gilbert Koskamp, Johan Rooijackers, Saskia de Valk, Marieke Voorsluijs

Historische foto’s van en verzameld door: Henk Janissen

Portretfotografie 2011: Sandra van Egmond

Verhalentafels: Nancy Wiltink (idee, eindredactie verhalen/teksten) Anne van Delft (advies, begeleiding) Aafje Hunink en Jeditah vd Meulen (productie en educatie)Evert vd Meulen (ontwerp en bouw tafel)

Historisch onderzoek: Nora de Bruijn ism Historisch Centrum Amsterdam Noord

Coordinatie projectgroep: Museum de Noord (Henk Ras en Victor Lachmeijer) Eigen Haard (Klaas Kars en Annette Oude Vrielink)Verhalentafels (Nancy Wiltink)

‘Mijn buurt mijn leven’ zou niet mogelijk zijn zonder inzet van:Alle locaties waar de Verhalentafel langs is gereisd. Bestuur en vrijwilligers museum de Noord, Al Ponte, Silvia Salani

‘Mijn Buurt, mijn leven’ werd mogelijk gemaakt door Woningstichting Eigen Haard,het AFK fonds en het Dela fonds.

‘Mijn buurt, mijn leven’ maakt onderdeel uit van de wijkaanpak in de Vogelbuurt/ IJplein.




Reactiemogelijkheid gesloten